***
HPV nedenli kanserler, dünyadaki tüm kanserlerin %5’ine karşılık geliyor ve her yıl yaklaşık 400.000 ölüme neden oluyor. Ağız boğaz, gırtlak, penis ve anal kanserler erkekler arasında yaygın. HPV ilişkili kanserler en çok kadınları ama erkekleri de öldürüyor. Erkek üreme fonksiyonları ile olumsuz ilişkisi de araştırılıyor. Rahim ağzı kanserinden doğrudan HPV sorumlu.
Bunların üçte ikisinden de HPV’nin kanser ilişkili yüksek riskli türlerinden ikisi; HPV 16 ve HPV18 sorumlu. HPV 16 ve 18 dışında da kanserle ilişkili olan türler var ve dağılımları bölgesel farklılıklar gösterebiliyor. Bu nedenle, 2006 yılında en yüksek riskli iki türü kapsayan, iki ve dört bileşenli aşılarla başlayan bağışıklama süreci, artık kapsamı genişletilmiş dokuz bileşenli aşıyla sürdürülüyor. Böylece kanserlerin ve genital siğillerin %90’ı önlenebiliyor.
Türkiye’de hâkim olan türlerle ilişkili olarak son yıllarda elde edilen veriler dünyadaki genel dağılımdan farklı bazı türlerin de rolü olabileceğini gösteriyor. Bu verilere dayanarak, aşıyı programına henüz/ hiç almamış olan ülkemizde, uygulamanın dokuz bileşenli aşı ile başlatılmasını öneriyoruz.
Daha önce, ücretli olarak dört bileşenli yaptıranlara da olanak varsa dokuz bileşenli ile tekrar aşılama öneriyoruz. HPV’ ye karşı geliştirilmiş olan aşı, kanser önleyici bir aşı olarak kabul edilen, çok önemli bir koruyucu strateji.
***
Aşılama programına 2008 yılında, 12-13 yaş arası çocuklarda, başlamış olan İngiltere’den yayımlanan yeni bir araştırmanın sonuçları çok çarpıcı. İngiltere’de ücretsiz aşılama programındaki 20-24 yaş arası kadınlar bu kanserden artık hiç ölmüyor. İngiltere bu aşılama programıyla kanserin ve kanserden ölümlerin önlenebileceğini gösteriyor.
Aşılama stratejisi, tarama ve erken tedavi ile birlikte sürdürülmeli ancak hiçbir yaklaşım aşılama stratejisinin yerini tutmuyor ve tüm ölümleri engellemiyor. Aşı, hem virüsün tutunmasını önleyen “sterilizan bir bağışıklık” sağlıyor hem de kanser riskini ve riskli türlerin toplum içinde dolaşımını engelliyor.
HPV cinsel yolla bulaşıyor. Tek bir cinsel ilişki dahi karşılaşmak olasılığı demek. Cinsellik, canlılığın en temel fonksiyonlarından biri. Hepimiz cinsellik yaşanıldığı için doğduk ve canlılığın sürmesi için cinsellik sürecek. Bu açıklamaları yapıyor olmamı yadırgamayın.
Hem HPV konusunda bir türlü giderilmek istenilmeyen ve paylaşılan cehaletin sağlık yönetiminde söz sahibi ünvanlı kişiler arasında yaygın olduğuna yakın tanıklık etmiş bir akademisyenim hem de “bizim ülkemizdeki HPV farklı diyor bilim insanları” diyen bir yönetim anlayışı tarafından sürekli yanıltılan kamuyu aydınlatırken, daha net, daha anlaşılır bir dil kullanmak zorundayım.
Her ne kadar cinsel aktif bireylerin %75-80’i elli yaş öncesi mutlak karşılaşıyor diyorsak da cinsel aktif olup HPV ile karşılaşmayan olmadığından neredeyse eminiz. Bu virüs, aralıklı atıldığı için test yaptığımız dönemde bulamamış olmak, olmadığını göstermiyor. Virüs önce enfekte ediyor, yani tutunuyor. İlk iki yıl içinde kanser yapan türler dâhil yüzde doksan temizleniyor. Temizlenemeyen, ısrarcı yüksek riskli tipler ise kanser ve genital siğiller yapıyor.
Bu kanser, 15-44 yaş aralığındaki kadınların ikinci en sık kanseri. Önemli risk faktörleri; tütün, alkol kullanımı, cinsellik yaşı, bağışıklık sistemini zayıflatan durumların varlığı ve erken doğum. Dünyadaki yoksul bölgelerde daha sık karşılaşılıyor.
HPV ilişkili kanser sıklığı ve bu kanserden ölmek, gelir düzeyiyle yakından ilişkili. Rahim ağzı kanseri ölümlerinin %90’ı düşük gelir düzeyli ülkelerde görülüyor. TR’de her gün 7 kadın tanı alıyor her gün 3 kadın ölüyor, yıllık yeni vaka 2532 olarak kayıtlanmış.
***
“Monogami yanılgısı” yani tek eşli olanların karşılaşmayacağı, bu hastalığın salt kadın cinsel davranışıyla yakın ilişkili olduğu yanılsamasıyla yakın ilişkili. Aslında “Bizim HPV’miz başka” söylencesine de denk düşüyor. Mevcut testleme yaklaşımımızın erkekte HPV taramalarına uygun olmaması, bu yanılsamayı gidermemize mani oluyor.
Ancak şu çalışma, tek eşlilik yanılgısına mercek tutmak bakımından çok önemli. Panama, Kosta Rika, Kolombiya ve Meksika’da yürütülmüş bir vaka-kontrol çalışması bu. Çalışmaya, yaşamları boyunca yalnızca bir cinsel partneri olduğunu bildiren invaziv servikal kanserli kadınların eşleri ve yaşa uygun kontrol grubundaki kadınların eşleri dâhil edilmiş. Sonuç olarak; kocanın cinsel partner sayısı ve düşük eğitim düzeyi, tek eşli kadınlarda kanser riskini artıran önemli etmenler olarak bulunmuş.
HPV aşısı 2006 yılında onay almış ve o yıldan beri uygulanmakta olan yeni bir teknolojiyle hazırlanılmış “teknobilimsel” bir aşı. Etkisi %97 olup rahim ağzı kanserini %90 hatta 15 yaş öncesi yapıldığında %95 önlediği gösterilmiş. Son yıllarda sıklığı artan ağız-boğaz kanserlerini de %90 önlemekte.
Yüz elliye yakın ülkenin ulusal aşı takviminde, elliye yakın ülkede hem kız hem erkek çocuklar için uygulanmakta. 2023 yılında aşı programına alan ülkeler arasında gelir düzeyi düşük Afrika ülkeleri de var. 2023 yılında programına alan ülkeler arasında Afganistan, Bangladeş ve Kamboçya, 2022 yılında ise Samoa ve Burkina Faso gibi Afrika ülkeleri bulunuyor.
Aşının içinde virüs yok, virüsün bağışıklığı uyaran parçası var. Uygulanan milyonlarca doz için izlenilen yan etki bildirimlerinde güvenli olduğu gösterilmiş. Halihazırda, dünyadaki kız çocuklarının %23’ü en az tek doz aşı almış. Ankara Büyükşehir Belediyesi, Gazi Üniversitesi işbirliğiyle yaptımız sosyal sorumluluk projesine katılarak aşılanan gönüllülerde yaptığımız ankete verilen şu yanıtlar ise hastalığın sınıfsal durumuna dair.
“HPV aşısı ücretsiz olsaydı daha önce aşı olurdum , %93” “HPV aşısı olmayı düşündüm ama ücreti nedeniyle vazgeçtim, % 80” Kanıtlayamasam da monogami yanılsamasıyla, kendini bilim insanı saymak yanılsaması, mizojini ve muhafazakarlık arasında bir korelasyon olduğundan neredeyse eminim.