Japonya’daki Nagoya Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, motivasyonun nasıl sürdürüldüğünü açıklamaya yardımcı olabilecek bir beyin mekanizması belirlediler. Çalışmaları, oreksin nöronlarının motive edici davranışı sürdürmede ve düzenlemede önemli bir rol oynadığını ortaya koydu.
Sıçanlar üzerinde yürütülen araştırmaya göre, beynin hipotalamus bölgesinde bulunan oreksin nöronları, bir ödüle ulaşmak için gereken çaba arttığında motivasyonun korunmasında önemli rol oynuyor.
Çalışmanın sonuçları, ABD Ulusal Bilimler Akademisi’nin hakemli dergisi Proceedings of the National Academy of Sciences’ta (PNAS) yayımlandı. Araştırma, Nagoya Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Hiroyuki Mizoguchi ve Kiyofumi Yamada’nın da bulunduğu ekip tarafından gerçekleştirildi.
BEYNİN BEKLENTİ İLE EYLEM ARASINDAKİ BAĞLANTISI
Oreksin, uyku ve uyanıklık döngüsü, iştah ve enerji dengesi gibi temel işlevlerle ilişkili bir nöropeptit olarak biliniyor. Önceki çalışmalar oreksin sisteminin ödül ve motivasyon üzerinde de etkili olabileceğine işaret ediyordu. Ancak oreksin üreten nöronların, bir hedef için çabalamaya devam ederken nasıl çalıştığı net olarak bilinmiyordu.
Araştırmacılar bu mekanizmayı incelemek için oreksin üreten nöronların özel olarak izlenip kontrol edilebildiği genetiği değiştirilmiş sıçanlar kullandı. Hayvanlardan yiyecek ödülüne ulaşabilmek için giderek daha fazla sayıda işlem yapmaları istendi.
Sıçanın ödülü elde etmek için çalışmayı bıraktığı nokta ise motivasyonun ölçüsü olarak değerlendirildi.
Oreksin nöronları etkinleştirilen sıçanların, ödüle ulaşmak için daha uzun süre çalıştığı ve daha fazla çaba gösterdiği görüldü. Bu nöronların işlevi zayıflatıldığında ise hayvanlar daha erken vazgeçti.
ÇABA ARTTIKÇA NÖRONLARIN FAALİYETİ DE YÜKSELDİ
Araştırmanın bir sonraki aşamasında bilim insanları, sıçanlar ödülü beklerken oreksin nöronlarının faaliyetini gerçek zamanlı olarak izledi.
Nöronların, hayvanlar yiyecek ödülünü beklediği sırada daha aktif hale geldiği, ödül verildikten sonra ise faaliyetlerinin düştüğü belirlendi. Beklenen ödül gelmediğinde ise yüksek aktivitenin devam ettiği görüldü.
Daha dikkat çekici sonuçlardan biri, ödüle ulaşmak için gereken çaba arttıkça oreksin nöronlarının tepkisinin de güçlenmesi oldu. Araştırmacılar, bu durumun beynin beklenen ödül ile bu ödülü elde etmek için gereken emek arasında bağlantı kurduğuna işaret edebileceğini belirtti.
NÖRONLAR BASKILANDIĞINDA MOTİVASYON AZALDI
Bilim insanları, ödül beklentisi sırasında oreksin nöronlarının faaliyetini geçici olarak baskıladığında sıçanların görevleri tamamlamasının daha uzun sürdüğünü ve daha erken vazgeçtiğini tespit etti.
Buna karşılık nöronların olağan düzeyin üzerinde uyarılması, sıçanların her deneyde daha fazla çalışmasını sağlamadı. Araştırmacılara göre bu sonuç, oreksin faaliyetinin motivasyonun sürdürülmesi için gerekli olduğunu ancak nöronları sürekli veya aşırı biçimde uyarmanın tek başına sınırsız bir motivasyon yaratmadığını gösteriyor.
Çalışmada ayrıca oreksin-1 reseptörünü engelleyen bir maddenin ödül arama davranışını azalttığı bildirildi.
MOTİVASYON KAYBININ ANLAŞILMASINA KATKI SAĞLAYABİLİR
Motivasyon azalması; depresyon, bağımlılık ve dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi birçok durumda görülebiliyor. Ancak bu sorunların arkasındaki sinirsel süreçler henüz tümüyle açıklanabilmiş değil.
Araştırmacılara göre oreksin nöronlarının hangi beyin bölgelerinden sinyal aldığı ve sinyalleri hangi devrelere gönderdiğinin anlaşılması, hedef odaklı davranışları sürdürmekte zorlanan kişilere yönelik yeni araştırmalara kapı aralayabilir.
Mizoguchi, oreksin nöronlarının faaliyetinin beklenen ödüle ve gereken çabaya bağlı olarak değiştiğini belirterek sistemin, beklentiyi sürdürülebilir bir eyleme dönüştüren olası mekanizmalardan biri olabileceğini ifade etti.
Ancak araştırmanın insanlar üzerinde değil, sıçanlar üzerinde yürütüldüğünü unutmamak gerekiyor. Bulgular, insanlarda motivasyon kaybını doğrudan açıklayan veya oreksin sistemini hedefleyen yeni bir tedavinin hazır olduğu anlamına gelmiyor. Sonuçların insan beynindeki karşılığının belirlenebilmesi için klinik araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.