Tuğçe ÇELİK
63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali’nin son gününde düzenlenen iki söyleşide sinemada erişilebilirlik ve sanat yönetmenliğinin üretim sürecindeki rolü ele alındı. Atatürk Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen etkinliklerde Engelsiz Filmler Festivali yönetmenleri Emrah Kalan ve Kıvanç Yalçıner, engelli bireylerin sinemaya erişimde karşılaştığı sorunlara dikkat çekerken sanat yönetmenleri Natali Yeres ve Osman Özcan, film setlerindeki çalışma deneyimlerini paylaştı.
ERİŞİLEBİLİR SALON BULMAK ZOR
AKM Aspendos Salonu’nda Berk Şenöz’ün moderatörlüğünde düzenlenen “Bir Arada Film İzlemek Mümkün! Erişilebilir Sinema” başlıklı söyleşide, engelli bireylerin film gösterimlerine eşit koşullarda katılabilmesi için yapılması gerekenler konuşuldu. Söyleşi eş zamanlı olarak işaret diline çevrildi.
Türkiye’deki film festivallerinde edindikleri deneyimlerden hareketle Engelsiz Filmler Festivali’ni hayata geçirdiklerini anlatan Kalan ve Yalçıner, farklı engel gruplarının ihtiyaçlarının gözetilmesi gerektiğini belirtti. Görme engelli izleyiciler için sesli betimleme, işitme engelli izleyiciler için ayrıntılı altyazı ve işaret dili, fiziksel engelli izleyiciler içinse uygun salon koşullarının sağlanmasının önemine dikkat çekildi.
Sinemaya erişimde en büyük sorunlardan birinin mekânların fiziksel koşulları olduğunu belirten Yalçıner, “Şimdi asansörler ve rampalar var; yirmi sene önce yoktu. Hem teknik altyapıya sahip hem de ortopedik engeli olanların erişimine uygun mekân bulmak, ciddi bir problem” dedi.
Erişilebilirliğin yalnızca gösterim koşullarıyla sınırlı olmadığını vurgulayan Yalçıner, yönetmen ve yapımcıların da sürece katılması gerektiğini söyledi. Sesli betimlemeyi edebî bir eserin başka bir dile çevrilmesine benzeten Yalçıner, filmin görsel anlatısının görme engelli izleyiciye aktarılmasında kaçınılmaz olarak seçimler yapıldığını belirtti. Bu nedenle yaratıcı ekibin sesli betimleme çalışmalarına dahil olmasının önemini vurguladı.
Yalçıner ayrıca Engelsiz Filmler Festivali’nin uluslararası iş birliklerine değindi. Atina, Avustralya, Barselona ve Hamburg’daki festivallerle deneyim paylaşımında bulunduklarını anlatan Yalçıner, yıllar içinde beş festivalle birlikte BE IN Erişilebilir Film Festivalleri Ağı’nı kurduklarını aktardı.
FİLMİN GÖRSEL DÜNYASI NASIL KURULUYOR?
Festivalin diğer söyleşisi “Biz Bu İşe Nasıl Başladık? İki Tasarımcının Set Hikâyeleri” başlığıyla gerçekleştirildi. Sanat yönetmenleri Natali Yeres ve Osman Özcan, bir filmin görsel kimliğinin oluşturulmasından set tasarımına uzanan çalışma süreçlerini anlattı.
Sanat yönetmeninin filmin görsel dünyasını kuran kişi olduğunu belirten Yeres, bu görevin mekân, renk, kostüm, saç, makyaj ve aksesuar tasarımını kapsadığını söyledi. Sanat yönetmenliğinde malzeme bilgisinin yanı sıra ışık ve kamera bilgisine de ihtiyaç duyulduğunu vurgulayan Yeres, “Bizim işimiz aslında ‘mış gibi yapmak’. Gerçekten de bazen mermer bir mezar taşı gerekmez; biz onu ‘mış gibi’ strafordan yaparız” dedi.
Osman Özcan ise sanat yönetmenliğinin filmin hazırlık aşamasından itibaren yönetmen ve görüntü yönetmeniyle ortak çalışmayı gerektirdiğini belirtti. Bir filmin nasıl bir görsel dünyaya sahip olacağı sorusundan hareket ettiklerini anlatan Özcan, mekânların seçimi, tasarımı ve sahne aksesuarları arasında bütünlük oluşturmanın önemine dikkat çekti.
Özcan, “Burada dil birliğini sağlamak, önemli” sözleriyle sanat yönetmenliğinin yalnızca dekor oluşturmaktan ibaret olmadığını, filmin bütününe yayılan ortak bir görsel anlatımın kurulmasında belirleyici rol oynadığını vurguladı.