İlk bakışta bilimsel görünen formül basit:
Z = (Hekimin puanı – Meslektaş ortalaması) / Standart sapma
Bu sistemde belirleyici olan, hekimin ne kadar çalıştığından çok meslektaşlarına göre nerede bulunduğu. Bir hekim önceki aya göre daha fazla hasta muayene edebilir, daha çok işlem yapabilir ve daha yüksek puan üretebilir. Buna rağmen aynı gruptaki diğer hekimlerin puanları daha fazla artmışsa ortalamanın altında kalabilir.
Başka bir deyişle bireysel emekteki artış, otomatik olarak daha yüksek katsayı veya daha fazla gelir anlamına gelmez. Hedef, önceden bilinen ve ulaşıldığında başarı sayılan sabit bir eşik olmaktan çıkıp, çalışanların birbirlerinin performansına göre yeri sürekli değişen bir ufuğa dönüşür.
Üstelik bütün hekimler daha çok çalışsa bile istatistiksel dağılım gereği ortalamanın altında kalan bir grup mutlaka olacaktır. Model, herkesin belirli bir hizmet standardına ulaşıp ulaşmadığını değil, kimin diğerlerinden daha fazla puan ürettiğini ölçmekte. Böylece hekimin geliri yalnızca kendi çalışmasına değil, meslektaşlarının çalışma temposuna da bağlanmakta. Bu durum mevcut performans sisteminden daha fazla mesleki dayanışmayı zedeleyecek, çalışma ortamında rekabeti artıracak ve hekimin ay sonunda alacağı ödemeyi öngörmesini zorlaştıracak.
Çalışmayan cihazlar, yetersiz personel, kapalı ya da yoğun ameliyathaneler, yatak bulunamaması, sarf malzemesi eksiklikleri ve hastaneler arasındaki altyapı farklılıkları hekimin üretebileceği puanı doğrudan etkiler. Yani, performans yalnızca hekimin emeğiyle belirlenmez. Aynı branşta çalışan iki hekimden biri gerekli cihazlara, ekibe ve ameliyathane olanaklarına erişebilirken diğeri bunlardan yoksun olabilir. Bu koşullarda ortaya çıkan puan farkını bireysel performans olarak adlandırmak ne kadar doğru olabilir?
Bakanlığın çok sayıda hedef muafiyeti (hekimin izin, görevlendirme, altyapı yetersizliği veya hizmetin niteliği gibi nedenlerle bazı hedeflerden istisna tutulması) tanımlamak zorunda kalması da performansın yalnızca kişisel çabayla açıklanamayacağını gösteriyor. Kamusal sağlık hizmetinin örgütlenmesinden kaynaklanan eksikliklerin bedeli, karmaşık muafiyet işlemleri üzerinden hekime yüklenmemeli, hekimin gelirine hiçbir şekilde yansıtılmamalıdır.
Bireysel Hedef Katsayısı sağlık hizmetinin niteliğini olumsuz yönde etkileyecektir. Hastaya ayrılan zamanın azalması, ayrıntılı muayenenin ikincilleşmesi, koruyucu sağlık hizmetleriyle kronik hastalık izleminin yeterince karşılık bulmaması ve daha fazla puan getiren işlemlere yönelme baskısı bu risklerin başında geliyor. İyi hekimlik, gereksiz tetkik istememek, gereksiz girişimden kaçınmak ve hastayı yeterince dinlemektir.
Sayısal hedeflere dayalı performans modelleri yalnızca sağlık alanında kullanılmıyor. Satış, çağrı merkezi, depo, lojistik ve platform çalışanlarının emeği de satış miktarı, çağrı süresi, paket sayısı, teslimat hızı veya müşteri puanı gibi ölçütlerle değerlendirilebiliyor. Bu alanların her biri mutlaka bilgi, deneyim, dikkat, fiziksel ya da duygusal emek gerektiriyor.
Ortak sorun, farklı işlerin kendine özgü niteliğini görmezden gelerek emeği ölçülmesi kolay birkaç sonuca indirgemektir. Çağrı merkezi çalışanının emeği görüşme süresinden, kuryenin emeği teslimat hızından ibaret olmadığı gibi hekimlik de işlem puanından ibaret değildir. Sağlık alanında bu anlayışın sonucu ayrıca ağırdır. Çünkü alınan kararların konusu insan sağlığıdır.
Hekimlerin talebi yeni formüller ve sürekli değişen katsayılar değil, izin veya hastalık raporunda kesilmeyen, emekliliğe yansıyan, tek kalemden oluşan güvenceli bir temel ücrettir. Bu talebin hayata geçirilmesi ve hekimlik değerlerinin korunması için sağlık alanında ortak, dayanışmacı ve örgütlü mücadeleye her zamankinden daha fazla ihtiyaç vardır.
Çünkü sağlık hizmeti bir üretim bandı, hekimlik de puan üretme faaliyeti değildir.
ANW