Chicago Üniversitesi ve Columbia Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, yalnızca bir kardeşi bulunan 10,3 milyondan fazla çocuğun sağlık sigortası kayıtları incelendi.
Hakemli bilim dergisi Nature Health’te yayımlanan çalışmada araştırmacılar, ilk ve ikinci doğan çocuklarda toplam 569 hastalık ve sağlık durumunun görülme sıklığını karşılaştırdı. Bunların 150’sinde doğum sırasına göre istatistiksel farklılıklar tespit edildi.
İLK DOĞANLARDA DEHB VE OTİZM DAHA SIK
Araştırmaya göre ilk doğan çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), otizm, Tourette sendromu ve obsesif kompulsif bozukluk (OKB) gibi nöropsikiyatrik durumların görülme oranı ikinci doğan kardeşlere kıyasla daha yüksek çıktı.
Alerjiler de ilk doğanlarda daha sık görülen sağlık sorunları arasında yer aldı.
İkinci doğan çocuklarda ise bazı mide ve bağırsak rahatsızlıkları, migren, zona ve madde kullanım bozukluklarının daha sık görüldüğü belirlendi.
Araştırmacılar, sonuçların yalnızca birkaç hastalık grubuyla sınırlı kalmadığını vurguladı. Çalışmaya göre doğum sırasıyla ilişkili farklılıklar birçok klinik alana yayılıyor. İlk doğanlarda nöropsikiyatrik durumların, ikinci doğanlarda ise özellikle sindirim ve kas-iskelet sistemi hastalıklarının görece daha fazla olduğu görüldü.
AYNI AİLEDEKİ KARDEŞLER DE KARŞILAŞTIRILDI
Araştırmanın önemli yönlerinden biri, yalnızca farklı ailelerin çocuklarının değil, aynı aile içerisinde büyüyen kardeşlerin de birbirleriyle karşılaştırılması oldu.
Bu yöntemle aile geliri, yaşanılan çevre, evcil hayvan bulunması ya da ortak yaşam koşulları gibi faktörlerin sonuçlar üzerindeki etkisinin azaltılması amaçlandı.
Araştırmacılar ayrıca farklı ailelerdeki ilk ve ikinci çocukları da karşılaştırarak elde edilen sonuçların ne ölçüde tutarlı olduğunu inceledi.
Analizler sonucunda doğum sırası ile hastalık riski arasındaki ilişkilerin genel olarak küçük ancak yaygın olduğu belirtildi. Başka bir ifadeyle doğum sırası tek başına bir hastalığın ortaya çıkacağını belirlemiyor ancak bazı sağlık durumlarının görülme olasılığında sınırlı farklılıklarla ilişkili olabiliyor.
KARDEŞLER ARASINDAKİ YAŞ FARKI DA ETKİLİ OLABİLİR
Çalışmada kardeşler arasındaki yaş farkının bazı sonuçlarla bağlantılı olduğu da görüldü.
Örneğin kardeşler arasındaki yaş farkının büyümesi, ilk doğan çocuklarda otizm görülme olasılığındaki artışla ilişkili bulundu. Buna karşılık daha geniş yaş aralıklarında ilk doğanlarda bazı alerjilerin görülme olasılığının azaldığı belirlendi.
Araştırmacılara göre bu sonuçların altında tek bir neden bulunması beklenmiyor.
Doğum sırasına bağlı olarak ebeveynlerin yaşı, çocukların geçirdiği enfeksiyonlar, bağışıklık sisteminin gelişimi, aile içindeki sosyal ilişkiler ve ebeveynlerin çocuklara ayırdığı zaman gibi çok sayıda etken değişebiliyor.
NEDEN OLDUĞU HENÜZ BİLİNMİYOR
Araştırmanın ortaya koyduğu ilişkilerin doğum sırasının hastalıklara doğrudan neden olduğu anlamına gelmediği özellikle vurgulanıyor.
Örneğin ikinci çocuk dünyaya geldiğinde anne ve baba ilk çocuğun doğduğu döneme kıyasla daha yaşlı oluyor. İkinci doğan çocuk ise doğumundan itibaren büyük kardeşinin eve taşıdığı virüs ve bakterilere daha fazla maruz kalabiliyor.
Aynı zamanda aile içerisindeki sosyal ve psikolojik koşullar da çocukların doğum sırasına göre farklılaşabiliyor.
Bu nedenle araştırmacılar, gözlenen farklılıkların arkasında fizyolojik, bağışıklık sistemiyle ilişkili ve sosyal mekanizmaların birlikte rol oynayabileceğini değerlendiriyor.
Araştırmanın yazarları, doğum sırasıyla hastalık riski arasındaki ilişkinin daha önce düşünülenden çok daha geniş bir alana yayıldığını belirtirken, bu örüntülerin neden ortaya çıktığının anlaşılması için yeni çalışmalara ihtiyaç olduğunun altını çizdi.